Overal in Vlaanderen dreigen lokalen van jeugdbewegingen verkocht of gecommercialiseerd te worden. Veel jeugdbewegingen maken gebruik van verouderd patrimonium dat in het bezit is van parochies en bisdommen. Dat is ook het geval in de Antwerpse regio en stad. Dit patrimonium staat onder druk omdat deze parochies en bisdommen niet langer de middelen hebben om deze infrastructuur te onderhouden. “Zonder jeugdlokalen, geen jeugdwerk. Een actieplan en meer financiële steun zijn nodig om onze jeugdlokalen een duurzame toekomst te geven. Jeugdverenigingen zijn onmisbaar in een warme samenleving”, stelt cd&v gemeenteraadslid Pieter De Cock.
Veel jeugdbewegingen gebruiken sinds jaar en dag lokalen van parochies. Dit vaak voor een symbolisch of bescheiden bedrag, ze zijn zelf geen eigenaar van de lokalen maar gebruiker. Parochies beschikken steeds minder over voldoende financieel draagvlak waardoor ze zich genoodzaakt zien om hun patrimonium ofwel te verkopen, ofwel anders, duurzamer en toekomstgerichter te beheren. Dit betekent in praktijk vaak dat er een oplossing wordt gezocht in het afsluiten van een erfpacht voor het gebruik van lokalen door jeugdbewegingen. Tientallen jeugdverenigingen in Antwerpen en de regio verkeren zo in onzekerheid. Het bisdom (via het vicariaat) wil erfpachtcontracten afsluiten met jaarlijkse vergoedingen voor het gebruik van deze lokalen. De bedragen lopen uiteen van enkele duizenden euro's per jaar tot enorme bedragen voor de verplichte investeringen in energieconform maken van gebouwen.
Een erfpacht kan een goed compromis zijn om lokalen te kunnen blijven gebruiken zonder dat deze effectief verkocht moeten worden. Maar volgens gemeenteraadslid De Cock is het vraagstuk hoe we zorgen voor goede jeugdlokalen hiermee niet opgelost. “We mogen niet voorbij gaan aan het feit dat dergelijke vastgoedtransacties gewoon niet evident zijn. We kunnen niet van jonge leiders en leidsters verwachten dat ze dit vanzelfsprekend in goede banen kunnen leiden. Ook de betaling van een erfpacht is niet zomaar voor alle groepen vanzelfsprekend of haalbaar. Hier is ondersteuning bij nodig” klinkt het bij De Cock. “In het Antwerpse zijn er verschillende jeugdverenigingen van wie de lokalen dreigen verkocht te worden, of die in een erfpachtregeling met een nieuwe eigenaar zijn beland zonder zelf betrokken partij te zijn. Dat is geen goede zaak voor de toekomst van deze jeugdbewegingen. De erfpachtregeling is voor veel groepen het beste alternatief, want de parochiezaal en bijbehorende infrastructuur zouden evengoed verkocht kunnen worden. Projectontwikkelaars hebben vaak geen plannen met een jeugdbeweging op hun site. De enige garantie voor de jeugdbeweging om hun werking verder te zetten, is dan om de lokalen zelf aan te kopen of in erfpacht te nemen. Voor het merendeel van de jeugdbewegingen is dat een verre droom.”
Juridische kennis
Dat dit vraagstuk voor jeugdbewegingen relevant is, toont een bevraging van de Landelijke Gilden. Hun cijfers geven aan dat in één op de drie Vlaamse gemeentes parochiezalen dreigen te verdwijnen of gecommercialiseerd te worden. “Dat is problematisch, want het is net aan deze parochiezalen dat vaak het scouts- of chirolokaal vasthangt”, klinkt het bij De Cock. In 2022 werd “Het Lokalenonderzoek” uitgevoerd door de Vlaamse jeugdbewegingen. Daaruit blijkt dat 64 procent van de jeugdwerkgroepen in Vlaanderen over onvoldoende financiële middelen én praktische informatie beschikken om hun lokalen te verbeteren. Maar liefst 1 op 3 groepen heeft onvoldoende kennis om hun plannen uit te voeren.
Die ‘onvoldoende kennis’ slaat dan veelal op het juridische aspect: “Wat is een erfpacht? Welke verantwoordelijkheden horen hierbij?” Voor De Cock is het duidelijk dat er hulp van bovenaf geboden moet worden. “Er moet in eerste instantie een centraal draaiboek komen voor jeugdverenigingen. Wat kunnen/moeten ze doen als hun lokalen verkocht worden of in andere handen dreigen te vallen? Wat betekent juridische terminologie zoals ‘erfpacht’? Welke andere pistes zijn er, want niet elke groep kan een erfpacht afsluiten. Welke plichten zoals de gebouwverantwoordelijkheid komen er bij en wie is dan aansprakelijk? Hoe richt je zo een vzw op en wat komt daarbij kijken? Daarnaast zijn de meeste jeugdlokalen vaak verouderd en hangt er een stevige kostprijs aan vast om te renoveren. Dit valt dan in handen van de jeugdverenigingen, maar zo kapitaalkrachtig zijn zij niet. Hierbij moet de nodige administratieve en financiële hulp gegeven worden.”
Jeugdverenigingen zijn onmisbaar, goed beleid ook
Deze hulp kan van de lokale overheid komen. Zo toonde de gemeente Schoten dat dit wel kan. De gemeente sluit zelf erfpachtovereenkomsten met de eigenaars van jeugdlokalen, garandeert jeugdbewegingen hun ze deze lokalen tegen een symbolische euro per jaar kunnen gebruiken, en ontzorgen zo jonge vrijwilligers bij de jeugdbewegingen. “Dit zou een voorbeeld kunnen en moeten zijn voor de stad Antwerpen, die met haar grote administratie en enorm aantal jeugdbewegingen hier stappen in zou kunnen nemen. De stad heeft de financiële middelen, personeelscapaciteit en expertise om onze jeugdverenigingen te steunen bij hun infrastructuurbeleid. Enkel de politieke wil moet zich nog tonen.”
